axır

is.
1. Son, nəhayət; bir şeyin son nöqtəsi, qurtaracağı. Yolun axırı. İşin axırı. Qışın axırı. İclasın axırı. Mahnının axırı. İlin axırına az qalır. Şəhərin axırında yaşayıram. – <Mirzə Fətəli:> Hər bir qaranlığın axırı işıqdır. Ə. H.. // sif. Axırıncı, sonuncu. Axır sözün nədir? – Bu il nə cür olursa məktəbə getməyi qərara almışdım. Yayın axır ayından anamın qulağını doldurmağa başladım. M. İ..
2. Aqibət, nəticə, son. İşin axırı necə oldu? Bu uşağın axırı necə olacaq? – <Miraxur:> Heyif ki, sən də arvad felinə düşübsən. Gəl bu daşı ətəyindən tök! Axırı yoxdur. Ç.. <Turac:> Kitabda yazılan sevgilərin axırı eyzən dava-şava olur. İ. Ə..
3. Axırda, nəticədə, nəhayət(də) (bəzən «axırı» şəklində işlənir). Geyinmisən yaşıl üstdən alı sən; Axır bizi eşq oduna salısan. (Qoşma). Öldürdün axır, məndəki can qalmadı əsla. M. P. V.. Ey gül, sənə əvvəldə xiridar mən oldum; Axır nəzərində hamıdan xar mən oldum. S. Ə. Ş.. Axırı biçarə ananız sizə deyirdi: – Bala, ağlama, xortdan gələr səni aparar! C. M..
4. məc. Ölüm, son nəfəs. Onun axırına az qalıb. – <Rus qızı:> Təəssüf ki, mən sənə qoşula bilməyəcəyəm. Hiss eləyirəm ki, axırımdır. C. M..
5. Bax axı. Bahari-zahirin axır nədir tamaşası; Həmişə dildə sənin solmayan baharın var. S. Ə. Ş.. Axır nə səbəb söz deməyə qüdrətin olsun? M. Ə. S.. <Mirzə Məmmədəli:> A kişi, mən bilmirəm ədib nədi, axır ey! C. M.. <Kəndlilər:> Bəy, axır yağış yağmayır, nə etməli? Ə. H..
◊ Axır çərşənbə – Novruz bayramı ərəfəsinə düşən sonuncu çərşənbə günü. Novruz bayramına az qalırdı. Şəhərdə axır çərşənbələri bayram edirdilər. M. İ.. Axır ki – bax axırı ki («axırı»da). Axır qoymaq – son qoymaq, nəhayət vermək. <Şamo:> Bu vurhavura bir axır qoymaq olacaqmı? S. R.. Axır nəfəs – ölüm. Etdim axır nəfəsimdə ləbi-cananə təmə; Ölürəm, eybi nədir, gər eləsəm canə təmə. S. Ə. Ş.. <Səlimnaz xanım:> Bu saat hazır olur; çaysız hara gedirsiniz! . . Saat üçəcən ac qalsan gündə, axır nəfəsin olar. N. V.. Axıra qalmaq – Bir şeyin sırasında sonuncu, ən axırdakı olmaq, ən axırda gəlmək. Axıra yetirmək (çatdırmaq) – qurtarmaq, tamamlamaq, başa çatdırmaq. Lağlağı . . sözümü kəsib, qoymadı vərəqi axıra yetirəm; mən sakit oldum və o özü başladı oxumağa. C. M.. Axıra yetmək (çatmaq) – qurtarmaq, tamamlanmaq, başa çatmaq. Axırı bir yana çıxmaq – bir nəticə vermək, bir şeylə nəticələnmək. <Nəcəf bəy:> Gedib orada işləsin, bəlkə axırı bir yana çıxa. Ə. H.. Axırı xeyir olmaq – nəticəsi yaxşı olmaq, xoşbəxtliyə, ağ günə çıxmaq. Axırı xeyir olsun! – birisinə uğurlar, yaxşılıq diləmək üçün deyilir. Axırı olmaq – 1) bitmək, qurtarmaq; 2) gələcəyi olmaq, nəticəsi olmaq, sonu olmaq; 3) əldən düşmək, üzülmək, yorulmaq. Axırına daş atmaq, axırına çıxmaq – 1) məhv etmək, yox etmək, puç etmək. Bu qədər fitnə və feil tamam sənin işin imiş, Allah qoysa, sənin axırına çıxaram! M. F. Axundzadə; 2) qurtarmaq, hamısını işlətmək, ya xərcləmək (boş yerə, səmərəsiz). Axırını eləmək – öldürmək, işini bitirmək. <Şirin:> Hələ dur! Dur, yoxsa axırını elərəm. . . N. V.. Yoxsa mənim axırımı eləməyə gəlibsən? Ə. H.. Dünyanın axırı – qiyamət. <Feyzi:> Yəqin dünyanın axırıdır! Ə. H.. axır-axırda bax axırda 2-ci mənada. Köhnə ili yaxşı başa vurmuşdum, amma axıraxırda işlər korlandı. «Kirpi».

Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. 2009.

Look at other dictionaries:

  • axirət — is. <ər.> Dini etiqadlara görə, öləndən sonra insanların düşəcəyi ikinci və əbədi dünya. Ey xoş ol sərməst kim könlündə şövqü sövqdən; Axirət əndişəsi, dünya xəyalı qalmadı. F.. Axirət sözünü salma yadına; Dürüst deyil mütləq etiqadına. . M …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • axır-əzəl — z. <ər.> Tez gec, mütləq, nəhayətdə. Heç nə istəmərəm iki dünyada; Sənsən mənim axır əzəl, sevdiyim. M. P. V …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • axır — (Bakı) içərisi yonulmuş bütöv daş (üzüm şirəsi çıxarmaq üçün). – Bı üzim iki axırdan artığ olmaz …   Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti

  • axır — ə. son …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • axirət — ə. o biri dünya …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • axır(ı) ki — gözlənilən bir hadisə baş verdikdə deyilir; nəhayət. Axırı ki, duman seyrəkləşdi. Elə bil, üfüqdən üfüqə uzanan boz bir pərdəni yuxarı qaldırıb çadır kimi başımızın üstündən asdılar. R. R …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • axır-uxur — sif. və is. dan. Son, axır. Münəvvər xanım süfrə açanda əri, sanki kiminləsə savaşmasının axır uxurunu danışırdı. M. C.. // Son qalıq …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • axirətlik — is. 1. Axirətə mənsub olan. 2. Dinə sadiq qalmaqla və öz əməllərilə axirəti qazanmış adam …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • axirətsiz — sif. din. Dinsiz, imansız, günahkar. <Şirin:> Paho, paho! Nurcahan qarı, axirətsiz, nə tez xam yerə şikarə çıxmısan? N. V …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • əvvəl-axır — z. Gec tez. Bilirdim ki, əvvəl axır başıma; Gətirəcək qalmaqalı gözlərin. Q. Z.. <Əsgər:> Əvvəl axır çötkə gələcəkdir. N. V …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.